معرفی هرباریوم مرکز تحقیقات طب سنتی و مفردات پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

هرباریوم کلکسیونی از نمونه‎های گیاهی اسپوردار، گلدار و یا میوه دار دارای برچسب اطلاعاتی است. هدف اولیه ایجاد هرباریوم ها، تهیه فلورها و تعیین دقیق و علمی نام نمونه‎های گیاهی است. نام علمی هر گونه، دریچه ورود به دنیای آن موجود است. با دانستن نام علمی و انجام یک جستجوی ساده بسیاری از اطلاعات درباره تاریخچه نامگذاری، پراکنش جغرافیایی، موقعیت تاکسونومیکی، وضعیت اکولوژیکی و غیره تا استفاده دارویی و اقتصادی در دسترس قرار می­گیرد. هرباریوم‌ها به‌عنوان آرشیوهای زنده و مستند، حاصل سال ها فعالیت‎های میدانی، آزمایشگاهی و کتابخانه‎ای هستند و به‌عنوان مرجعی معتبر در پژوهش‌های گیاه‌شناسی، داروسازی، اتنوبوتانی و علوم مرتبط مورد استفاده قرار می‌گیرد.

هرباریوم مرکز تحقیقات طب سنتی و مفردات پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی از سال ۱۳۸۱ (۲۰۰۲ میلادی) فعالیت خود را آغاز کرده است. وجود فضای استاندارد نگهداری، منابع فلوری غنی، دسترسی مناسب پژوهشگران و پویایی مستمر در توسعه مجموعه از مهم‌ترین ویژگی‌های این هرباریوم به شمار می‌رود. همچنین اجرای طرح‌های اتنوبوتانی در مناطق مختلف کشور از جمله استانهای کهگیلویه و بویراحمد، ترکمن‌صحرا، ایلام، ارتفاعات الوند و تویسرکان از دستاوردهای ارزشمند این مجموعه بوده است.

هرباریوم مرکز تحقیقات طب سنتی و مفردات پزشکی با دارا بودن گنجینه‌ای ارزشمند از بیش از 10000 شیت گیاهی متعلق به 5000 تاکسون گیاهی از قدیمی‌ترین، غنی‎ترین و استانداردترین هرباریوم‎های ایران است. نکته قابل توجه برای این هرباریوم، جمع آوری و شناسایی تقریبا همه نمونه‎های گیاهی آن توسط گیاهشناسان مجرب است. این هرباریوم با کد اختصاصی TMRC در پایگاه بین‌المللی Index Herbariorum به ثبت رسیده است.

یکی از ویژگی‌های شاخص هرباریوم TMRC، رویکرد کاربردمحور آن در گردآوری نمونه‌ها است. بخش عمده نمونه‌های موجود به‌عنوان نمونه شاهد پژوهش‌های علمی، مطالعات اتنوبوتانی، فارماکوگنوزی و تحقیقات فرآورده‌های طبیعی مورد استفاده قرار گرفته‌اند. به همین دلیل، این مجموعه علاوه بر ارزش حفاظتی و آموزشی، دارای اهمیت ویژه‌ای در پشتیبانی از تحقیقات دانشگاهی و تولید دانش در حوزه گیاهان دارویی است.

از دیگر نقاط قوت هرباریوم TMRC می‌توان به پیشگامی در دیجیتال‌سازی مجموعه‌های گیاهی اشاره کرد. هزاران تصویر دیجیتال از نمونه‌های این هرباریوم در سامانه بین‌المللی JACQ Virtual Herbaria بارگذاری شده و در دسترس پژوهشگران سراسر جهان قرار دارد. این اقدام امکان دسترسی گسترده‌تر به داده‌های گیاهی، تسهیل همکاری‌های علمی و افزایش دیده‌شدن ظرفیت‌های پژوهشی کشور در سطح بین‌المللی را فراهم کرده است. وجود نمونه‌های ارزشمند شامل ایزوتیپ و پاراتیپ برخی گونه‌های تازه توصیف‌شده از جنس زعفران (Crocus L.) و همچنین نمونه‌هایی از گیاهان نادر و بومی ایران، جایگاه علمی این هرباریوم را بیش از پیش برجسته کرده است.

امروزه هرباریوم TMRC به‌عنوان یکی از مراکز معتبر نگهداری و مستندسازی گیاهان دارویی و فلور ایران، نقش مؤثری در حمایت از پژوهش‌های ملی و بین‌المللی ایفا می‌کند. این هرباریوم آماده ارائه خدمات شناسایی نمونه های گیاهی فلور ایران و اختصاص کد هرباریومی به پژوهشگران از سراسر کشور می باشد.